رمزگشایی از آمار و نتایج بنزین ۳ نرخی / کاهش ۶ درصدی مصرف و جهش ۱۷ درصدی استفاده از کارت شخصی
اجرای مصوبه بنزین سه‌نرخی (۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومانی) از آذرماه ۱۴۰۴ با هدف اصلاح تدریجی یارانه‌ها، کنترل الگوی مصرف و شفاف‌سازی توزیع سوخت آغاز شد. گزارش شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نشان می‌دهد این سیاست در گام‌های نخست، رشد سالانه مصرف را متوقف کرده، سهمیه روزانه تخصیصی را ۳۷ میلیون لیتر کاهش داده و استفاده از کارت‌های شخصی سوخت را به ۷۴ درصد رسانده است.
بازار بنزین ایران سال‌هاست که میان دو جبهه قیمت پایین و یارانه‌های سنگین از یک سو و رشد بی‌رویه مصرف و فشار بر منابع انرژی از سوی دیگر قرار دارد. برای حل این چالش ساختاری، دولت از آذرماه ۱۴۰۴ اجرای طرح اصلاح تدریجی قیمت سوخت را در قالب «بنزین سه‌نرخی» آغاز کرد؛ رویکردی گام‌به‌گام و پیش‌بینی‌پذیر که هدف آن اصلاح رفتار مصرف‌کننده بدون شوک‌درمانی ناگهانی است.
ساختار جدید قیمت‌ها و جراحی در لیست دریافت‌کنندگان سهمیه
در چارچوب این مصوبه، ساختار جدید قیمت‌گذاری سوخت به شرح زیر تثبیت شد:
سهمیه اول: ۱۵۰۰ تومان
سهمیه دوم: ۳۰۰۰ تومان
نرخ سوم (کارت اضطراری جایگاه‌ها و خودروهای فاقد سهمیه): ۵۰۰۰ تومان
تعیین نرخ سوم ۵ هزار تومانی، ابزاری برای کنترل مصرف مازاد و کاهش وابستگی به کارت‌های آزاد جایگاه‌ها تعریف شده است. همچنین سیاست‌گذار برای حرکت به سمت نظام «کدملی–خودرو» و هدفمندسازی واقعی یارانه‌ها، سهمیه سوخت چندین گروه را کاملاً حذف کرد. خودروهای دولتی، وارداتی، نوشماره داخلی، فعال در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و همچنین مالکان دارای بیش از یک خودرو، در فهرست حذف‌شدگان سهمیه یارانه‌ای قرار گرفتند.
توقف رشد مصرف و افت ۶ درصدی تقاضای سوخت
تحلیل داده‌های شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی از موفقیت اولیه این طرح در کنترل شتاب تقاضا خبر می‌دهد:
میانگین مصرف از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا ۲۲ آذر (قبل از اجرای طرح): ۱۳۱ میلیون لیتر در روز
میانگین مصرف از ۲۲ آذر تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ (پس از اجرای طرح): ۱۲۳.۷ میلیون لیتر در روز
میزان کاهش: افت حدود ۶ درصدی در بازه زمانی پس از اجرای مصوبه.
بررسی روند تاریخی نیز اهمیت این تغییر را پررنگ‌تر می‌کند. مصرف بنزین در بازه زمستانی (۲۲ آذر تا ۲۹ اسفند) از ۱۰۹ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۱، با ۶ درصد رشد به ۱۱۶ میلیون در سال ۱۴۰۲ و با ۷ درصد رشد به ۱۲۴ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۳ رسیده بود. اما در سال ۱۴۰۴، میانگین مصرف در همین بازه زمانی روی عدد ۱۲۴ میلیون لیتر ثابت ماند؛ یعنی نرخ رشد مصرف نسبت به سال قبل به صفر رسید.
تغییر فرهنگ سوخت‌گیری و انضباط در تخصیص سهمیه‌ها
یکی از ملموس‌ترین آثار این مصوبه، جهش در استفاده از کارت‌های سوخت شخصی بوده است:
سهم کارت شخصی: از ۵۷ درصد به ۷۴ درصد افزایش یافت (۱۷ واحد درصد رشد).
سهم کارت آزاد جایگاه‌ها: از ۴۳ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافت.
هم‌زمان، حجم سهمیه کل تخصیص‌یافته به کارت‌های سوخت نیز دست‌خوش انضباط جدی شد. میزان سهمیه‌های روزانه که پیش از طرح ۱۷۲ میلیون لیتر بود، در مرحله اول به ۱۶۵ میلیون و در مرحله دوم به ۱۳۵ میلیون لیتر در روز کاهش یافت (۳۷ میلیون لیتر کاهش روزانه تا این مرحله). هدف‌گذاری نهایی سیاست‌گذار، رساندن این رقم به سطح بهینه ۱۱۵ میلیون لیتر در روز است.
پشتیبانی از کسب‌وکارهای اینترنتی و آینده اصلاحات
برای جلوگیری از فشار اقتصادی بر مشاغل وابسته به حمل‌ونقل، نظام بازتوزیع اعتباری–ریالی برای مالکان خودروهای فعال در سکوهای جابه‌جایی مسافر در نظر گرفته شده تا میان مصرف شخصی و مصرف معیشتی تمایز ایجاد شود.
در نهایت، داده‌های اولیه نشان می‌دهد سیاست سه‌نرخی کردن بنزین در گام نخست به اهداف سه‌گانه خود (مهار رشد مصرف، افزایش سهم کارت شخصی و کاهش حجم سهمیه‌های تخصیصی) دست یافته است. با این حال، کارشناسان تاکید دارند پایداری این دستاوردها نیازمند اقدامات مکمل از جمله توسعه حمل‌ونقل عمومی، ارتقای استاندارد خودروها، تولید خودروهای کم‌مصرف و ایجاد تعادل میان عدالت توزیعی و قدرت خرید خانوارها خواهد بود.
نظرات کاربران (۰)
هنوز دیدگاهی برای این خبر ثبت نشده است.