بازگشت ارز صادراتی؛ چالش‌های اساسی و راهکارهای اصلاح سیاست‌های ارزی

به گزارش پایگاه خبری پایگاه خبری موج بازار، بازگشت بخشی از ارز حاصل از صادرات غیرنفتی در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصاد کشور بدل گشته است. این مسأله نه تنها تحت تأثیر تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های بانکی است، بلکه به سیاست‌های ارزی نادرست، فاصلهٔ گستردهٔ نرخ‌های رسمی و بازار و ضعف ابزارهای نظارتی نیز گره خورده است.

چالش‌های اساسی بازگشت ارز صادراتی

کارشناسان بر این باورند که ادامهٔ این روند می‌تواند به تشدید تورم، افزایش قاچاق، کاهش عرضهٔ کالا در بازار داخلی و تضعیف قدرت خرید خانوارها منجر شود. در این میان، عدم تعادل میان نرخ‌های مصوب و نرخ‌های بازار، بازگشت ارز را برای صادرکنندگان غیرقابل‌سود می‌سازد.

بیانیه علیرضا عابدینی، حسابرس کل بانک مرکزی

علیرضا عابدینی اعلام کرد که تا پایان شهریور ۱۴۰۴، معادل ۷۳ میلیارد یورو از ارز صادراتی به چرخهٔ رسمی اقتصاد بازنگشته است. بر اساس تبصرهٔ ۶ بند «ه» مادهٔ ۲ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا، صادرکنندگان ملزم به بازگرداندن ارز حاصل از صادرات به بازار رسمی می‌باشند.

نقش نرخ ارز غیرواقعی در عدم بازگشت

مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا تأکید کرد که تنها تحریم‌ها عامل این مشکل نیستند؛ بلکه نرخ ارز غیرواقعی در داخل کشور، عدم نظارت کافی و ابزارهای کنترلی ناکافی، اصلی‌ترین موانع هستند. فاصلهٔ میان نرخ‌های مصوب و بازار، باعث می‌شود صادرکنندگان ارز خود را در خارج از کشور نگهداری کنند تا از شبکهٔ بانکی دور بمانند.

پیامدهای عدم تعادل ارز

شکل‌گیری تقاضای کاذب در بازار ارز و سیاست‌های کنترل این تقاضا، منجر به دستکاری نرخ‌ها و ایجاد اختلاف شدید میان قیمت‌های داخلی و خارجی شده است. این عدم تعادل، علاوه بر فشار بر صنعتگران، معیشت مردم را تحت فشار قرار داده و تورم را تشدید می‌کند.

• کاهش ارزش پول ملی: افزایش نرخ ارز به نفع صادرکنندگان و به زیان مصرف‌کنندگان.
• نمونهٔ صادرات پسته: با نرخ ۴۲۰۰ تومان برای دلار، درآمد یک کیلوگرم پسته حدود ۴۲ هزار تومان است؛ اما با نرخ ۱۷۰ هزار تومان، این درآمد به یک میلیون و هفتصد هزار تومان می‌رسد.
• آسیب‌های فراتر از تحریم‌ها: سیاست‌های ارزی نادرست حتی می‌توانند اثرات منفی را از پیامدهای تحریم‌ها پیشی بگیرند.

راهکارهای پیشنهادی برای خروج از بحران

گودرزی بر ضرورت بازگشت به شرایط تعادلی تأکید کرد. اگر نرخ ارز به سطح تعادلی خود بازگردد، سرمایه‌گذاری‌های غیرمولد در بازارهای ارزی و طلا کاهش یافته و قیمت‌ها به تدریج به تعادل می‌رسند. در عین حال، گروه‌های بهره‌مند از افزایش نرخ ارز ممکن است در برابر اصلاحات مقاومت نشان دهند.

از جمله راهکارهای کلیدی می‌توان به اصلاح سیاست‌های ارزی، ایجاد مشوق‌های مالی برای بازگرداندن ارز صادراتی، تقویت نظارت و ابزارهای کنترلی، و کاهش فاصلهٔ میان نرخ‌های رسمی و بازار اشاره کرد. این اقدامات می‌توانند فشار بر معیشت مردم را کاهش داده و مسیر رشد اقتصادی پایدار را هموار سازند.